หุน คือ อะไร
หน่วยวัดความยาวที่ช่างไทยใช้กันทุกวัน แต่หาคำแปลตรงตัวในภาษาอังกฤษไม่ได้ — เพราะรากของมันมาจากทั้งระบบนิ้วและภาษาจีน
1 นิ้ว = 8 หุน
หุน คือ หน่วยวัดความยาวที่ใช้ในงานช่างและงานก่อสร้างของไทย โดย 1 หุน มีค่าเท่ากับ 1/8 นิ้ว หรือประมาณ 3.175 มิลลิเมตร เป็นคำที่ได้ยินบ่อยมากเวลาซื้อท่อน้ำ เหล็ก น็อต สกรู หรือดอกสว่าน เช่น "ท่อ 4 หุน" หรือ "เหล็ก 6 หุน" บทความนี้อธิบายทั้งที่มาและวิธีแปลงหน่วยแบบครบจบในที่เดียว
01ที่มาของคำว่า "หุน"
คำว่า "หุน" เกิดจากการผสมผสานระหว่าง ระบบนิ้วแบบอังกฤษ (Imperial System) กับ ระบบการวัดของจีนโบราณ ที่ช่างชาวจีนนำเข้ามาในไทย
ในระบบอังกฤษ หน่วย "นิ้ว" ไม่มีหน่วยย่อยที่มีชื่อเรียกเฉพาะ เมื่อต้องการขนาดเล็กกว่านิ้วจึงแบ่งครึ่งไปเรื่อย ๆ ตามหลักเศษส่วน คือ 1/2 → 1/4 → 1/8 นิ้ว ซึ่งพูดยากและจำยาก
รากศัพท์จากภาษาจีน
จุดเปลี่ยนมาจากช่างชาวจีน ฮกเกี้ยนและแต้จิ๋ว ที่มีจำนวนมากในไทยสมัยก่อน ในระบบจีนมีหน่วยชื่อ 寸 (ชุ่น / แต้จิ๋วออกเสียงคล้าย "ชุ้ง") ที่ยาวใกล้เคียงกับ "นิ้ว" และถูกแบ่งย่อยเป็น 分 (เฟิน / ออกเสียงถิ่นคล้าย "ฮุน–ฮุ้ง")
ช่างจีนในไทยเรียกหน่วยย่อยนี้ว่า "ฮุน" เมื่อพูดต่อ ๆ กันในสังคมไทย เสียงก็เพี้ยนจนกลายมาเป็น "หุน" อย่างที่ใช้กันทุกวันนี้
02ตารางแปลงหน่วย หุน → นิ้ว → มิลลิเมตร
ตารางเทียบค่าตั้งแต่ 1 ถึง 8 หุน (ครบ 1 นิ้วพอดี) ใช้อ้างอิงเวลาซื้อวัสดุหรือเทียบขนาดกับแบบก่อสร้างระบบเมตริกได้ทันที
| หน่วยหุน | เศษส่วนนิ้ว | นิ้ว (ทศนิยม) | มิลลิเมตร | มักเรียกกันว่า |
|---|---|---|---|---|
| ●1 หุน | 1/8" | 0.125" | 3.175 มม. | หนึ่งหุน |
| ●2 หุน | 1/4" | 0.250" | 6.35 มม. | สองหุน |
| ●3 หุน | 3/8" | 0.375" | 9.525 มม. | สามหุน |
| ●4 หุน | 1/2" | 0.500" | 12.7 มม. | ครึ่งนิ้ว |
| ●5 หุน | 5/8" | 0.625" | 15.875 มม. | ห้าหุน |
| ●6 หุน | 3/4" | 0.750" | 19.05 มม. | หกหุน / สามส่วนสี่นิ้ว |
| ●7 หุน | 7/8" | 0.875" | 22.225 มม. | เจ็ดหุน |
| ●8 หุน | 1" | 1.000" | 25.4 มม. | หนึ่งนิ้วเต็ม |
03ทำไมช่างไทยยังนิยมใช้หน่วยหุน
แม้ปัจจุบันไทยใช้ระบบเมตริกเป็นระบบทางการ แต่หน่วยหุนยังแพร่หลายในวงการช่างและก่อสร้าง ด้วยเหตุผลหลัก 3 ข้อ
1. พูดง่าย จำง่าย สื่อสารเร็ว
อยากได้ของขนาด 1/2 นิ้ว ก็บอกร้านว่า "4 หุน" หรือขนาด 3/4 นิ้ว ก็บอกว่า "6 หุน" คุยกับร้านวัสดุได้เร็วโดยไม่สับสน
2. วัสดุและเครื่องจักรมาจากหลายระบบ
ตลาดไทยรับอิทธิพลทั้งจากอเมริกา (ระบบนิ้ว) ยุโรปและญี่ปุ่น (ระบบมิลลิเมตร) หุนจึงกลายเป็น "ภาษากลาง" ที่เชื่อมสองระบบให้คุยกันรู้เรื่อง
3. ความคุ้นเคยที่สืบทอดกันมา
ช่างรุ่นเก๋าคุ้นกับหน่วยหุนมาก และส่งต่อคำเรียกจนกลายเป็นภาษาพูดมาตรฐานในร้านค้าและวงการก่อสร้างไทยจนถึงทุกวันนี้
04หน่วยหุนใช้กับอะไรบ้าง
คำว่าหุนพบได้บ่อยในสินค้าช่างหลายกลุ่ม ตัวอย่างที่เจอได้ทั่วไปตามร้านวัสดุ
ที่เจอบ่อยที่สุดคือ ท่อประปา 4 หุน คือท่อขนาด 1/2 นิ้ว และ ท่อ 6 หุน คือขนาด 3/4 นิ้ว นั่นเอง
|——|——|——|
สรุป: หุน คือหน่วยวัดงานช่างไทยที่มีรากจากภาษาจีน (分) และปรับให้ลงตัวกับระบบนิ้ว โดย 1 หุน = 1/8 นิ้ว = 3.175 มม.